Spacer śladem otwockich świdermajerów

Gurewicz Otwock

Otwockie świdermajery zachwycają charakterystyczną architekturą, jednak już niedługo mogą odejść w zapomnienie. Wiele drewnianych budynków niszczeje z roku na rok… Skąd świdermajery wzięły się na linii otwockiej? Gdzie można je jeszcze dziś znaleźć? Zabieramy was w podróż śladem świdermajerów!

Mieliśmy ambitne plany na weekend przed Dniem Kobiet (i przy okazji moimi urodzinami), niestety mąż mi się przeziębił i z planów nici. Uznałam jednak, że nic straconego, wsiadłam w SKM-kę i pojechałam do Otwocka, żeby poszukać świdermajerów. Udało mi się znaleźć kilka, a przy okazji zrobiłam sobie kilkukilometrowy spacer po Otwocku. SKM do Otwocka z PKP Warszawa Wschodnia jedzie pół godziny, a wiele świdermajerów znajduje się w odległości krótkiego spaceru od stacji.

Świdermajer  co to jest i skąd się wziął?

Czym są świdermajery? To drewniane domy o lekkiej konstrukcji, z ażurowymi dekoracyjnymi detalami, inspirowane wyglądem alpejskich schronisk oraz rosyjskich daczy. Na przełomie XIX i XX wieku były budowane według wizji rysownika, ilustratora i malarza Michała Elwiro Andriollego jako domki letniskowe ulokowane wzdłuż rzeki Świder. Przed wojną świdermajerowych perełek w Otwocku i okolicach były setki (od Międzylesia do Celestynowa naliczono ich ponad 500). Można wręcz powiedzieć o prawdziwej modzie, która wybuchła wśród letników, szukających ciszy i spokoju w miejscowościach na linii otwockiej. Dziś pozostało ich zaledwie kilka, a i one niekiedy są tylko smutną pamiątką dawnej architektonicznej świetności…

Nazwa stylu jest językową igraszką z modnym w XIX wieku stylem biedermeier i pochodzi z wiersza „Wycieczka do Świdra” Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, w którym poeta pisze: „Te wille, jak wójt podaje, są w stylu świdermajer”. Brzmi to dużo lepiej niż styl nadświżański, prawda?

Otwock świdermajer

Otwock świdermajer

Sanatorium Abrama Gurewicza najpiękniejszy świdermajer w Otwocku

Przy ulicy Armii Krajowej 8 znajduje się najbardziej okazały obiekt w stylu świdermajer – Sanatorium Abrama Gurewicza. Wiele źródeł podaje, że to największy drewniany budynek w Polsce (a niektóre wspominają, że być może również i w Europie). Składa się z siedmiu skrzydeł i ma trzy otwarte tarasy, ozdobione delikatnymi balustradami i ażurowymi detalami. Wokół rozpościera się park w stylu angielskim. Przed wojną w budynku działał modny pensjonat stopniowo przekształcany na zakład leczniczo-dietetyczny (ale nie przyjmowano tu gruźlików i innych obłożnie chorych). Wybuch II wojny światowej zakończył jednak czasy świetności sanatorium. Od lat 40. mieściła się tu komendatura, potem szpital dla żołnierzy i liceum medyczne. Kilka lat temu budynek został poddany gruntownemu remontowi (można powiedzieć, że niektóre fragmenty zbudowano właściwie na nowo) i niebawem zacznie tam działać nowoczesna klinika ortopedyczna oraz restauracja i kawiarnia. Co ciekawe, właśnie na terenie Sanatorium Gurewicza kręcono słynną, bardzo długą reklamę Apartu 🙂

Otwock świdermajer

Świdermajery w Otwocku gdzie ich szukać?

Innych interesujących budynków w stylu świdermajer warto poszukać m.in. przy ulicach Kościelnej, Kościuszki i Warszawskiej (biegnie wzdłuż torów i znajduje się po drugiej stronie stacji niż Sanatorium Gurewicza). Tam właśnie jest ich największe zagęszczenie, a jednocześnie ulice te są w swoim bezpośrednim sąsiedztwie Kościelna jest prostopadła do Warszawskiej i krzyżuje się z Kościuszki.

Wybrane budynki w stylu świdermajer:

  • Przy ul. Warszawskiej 5 mieściło się pierwsze Sanatorium Przeciwgruźlicze dla Żydów. W czasie wojny budynek znalazł się na terenie getta i był siedzibą Judenratu, potem działał tu Zakład Opiekuńczo-Wychowawczy sióstr Felicjanek i Szpital Przeciwgruźliczy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Dziś w budynku znajdują się mieszkania komunalne.

Otwock świdermajer

  • Przy ul. Kościelnej 18 stoi duży budynek w stylu świdermajer z charakterystycznym niebieskim szyldem „Stomatolog”.  To jeden z domów należących przed wojną do bogatego kupca Oszera Perechodnika. Na parterze działało tu wtedy kilka sklepów.

Otwock świdermajer

  • Na skrzyżowaniu Kościelnej i Kościuszki można dostrzec ładnie odnowiony, zadbany parterowy świdermajer. To Willa Podole, w której pod koniec XIX wieku mieściła się apteka.

Otwock świdermajer

 

Pojedyncze obiekty można znaleźć też m.in. przy Leśnej (nr 10), Reymonta (nr 29), Prusa (nr 7 i 13) czy Konopnickiej (nr 7).

2 thoughts on “Spacer śladem otwockich świdermajerów

  1. Proszę o przeredagowanie informacji o budynku z ul. Kościuszki 20. Sanatorium Geislera przestało działać w 1915 r. i nie wznowiło już swojej działalności. Budynek na zdjęciu nie ma z nim nic wspólnego. Tylko drewniak za nim to pozostałość sanatorium. W okresie międzywojennym na terenie posanatoryjnym działały pensjonaty. Po 1944 r. do końca lat 90. ubiegłego wieku był tu oddział Szpitala im. Waryńskiego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *